Konposta zein proportziotan erabili?

Badakigu konposta ez dela sustrato bat, baizik eta gure materia organikoaren deskonposizioaz lortzen dugun ongarri naturala. Baina zein proportzioran komeni da erabiltzea?

Galdera honi erantzuteko, duela hilabete batzuk Talaia BHIko Zientzia Aplikatuetako ikasleek experimentu bati ekin zioten.

Experimentuaren helburua konposta erabiltzerakoan konposta eta lurraren (edo sustratoaren) proportzio egokia zein den aztertzea izan zen. Horretarako, espezie eta tamaina bereko 5 landare lorontzi desberdinetan landatu zituzten. Lorontzi bakoitzean lur eta konpost proportzio desberdinak zeuden:

Hilabeteak aurrera joan eta gure landareak hazitzen hasi ziren, baina denak modu desberdinean…baten hostoak «erre» egin ziren, beste bat asko handitu zen, beste bat gutxiago… eta modu honetan proportzio egokiena zein den ikusi ahal izan genuen!

Ezetz asmatu zein izan den proportziorik egokiena?? Begira ezazue experimentu bukaeran ateratako argazkia eta atera zuen ondorioak!!

Bukatzear gaude eta 3 ohar…

Kaixo ZiSarekideak!

Ikasturtea bukatzeko gutxi falta da, eta aurtengo ZiSare proiektua ere bere azkeneko urratsetan dago. Hori dela eta, 3 gauza jakinarazi nahi genizkizuen:

1- Alde batetik, konpostagailura egin dituzuen isurketen datuak jaso behar ditugu, beraz eskertuko genuke lehen bait lehen landa koadernoko datuak (edota argazkiak) bidaltzea urte bukaerako memoria egin ahal izateko.

2- Bestetik, proiektuaren inguruko iritzia eta asebetetze maila zein den ezagutzeko, irakaslegoarentzat galdetegi bat prestatu dugu eta hori betetzea eskertuko genuke.

3- Azkenik, hurrengo asteko ostegunean, (ekainak 23) ikastetxe guztietatik pasako gara ekaineko kontrol bisita egitera. Nahi baduzue egunean bertan jaso dezaket landa koadernoa ere.

ONGI IZAN!!!

Kontrola + Ziurtagiria

Udaberriko oporrak atzean utzi eta berriz ere konpostagailuak elikatzea tokatzen da!! Hori dela eta, bihar apirileko kontrola egitera pasako gara.

Horretaz gain, 2021-2022 ikasturte honetarako prestatu dugun ziurtagiria utziko dizuegu eskolan ere.

Eta beti bezala material lehorra behar baldin baduzue, jarri gurekin harremanetan eta bihar bertan eramango dizuegu!

Ongi izan!!

Laborategi tailerra: Toki Alai BHI – Elatzeta LH

Martxoa erdialdean Toki Alai BHI-ko 1.mailako ikasleekin egin genuen laborategi tailerra, guztira 6 talde. Horretarako institutuko laborategia prestatu eta mikroskopioen laguntzarekin aurkitutako zomorroak identifikatu ahal izan zituzten.

«Ez genuen espero hainbeste zomorro desberdin aurkitzea, biodibertsitate handia dago gure konpostagailuetan!!!»

«Hasieran nazka ematen zidan, baina gero oso interesgarria iruditu zitzaidan. Benetan sinestezina da hain animalia txikiak existitzea!»

Apirileko lehendabiziko astean aldiz, Elatzetan egon ginen gure konpostagailuko langileak ezagutzen! Nahiz eta hemen laborategirik ez egon, aretoa laborategian bihurtu genuen, eta bikain egin zuten lan LH5.mailako ikasleek.


Hurrengo astean, udaberriko oporrak heldu dira eta jai egun batzuk ditugu aurretik disfrutatzeko, hala ere, gure konpostagailuko langileek lanean jarraituko dute gu oporretan gauden bitartean! Ongi pasa eta bueltan elkar ikusiko dugu!!

FRUTA-EULIA

Astelehenean, martxoak 28, ikastetxe guztietatik pasa ginen kontrola egitera eta bakoitza bere erritmora, baina denak primeran ari zarete: konpostagailuak betetzen ari dira, xomorroak ikusten dira, tenperatura altuak lortzen ari zarete (30-45ºC bitartekoak neurtu genituen!!!)…

JARRAITU HORRELA!!

Hala ere, kontrol egunean fruta euliaren presentzia oso nabaria izan zen konpostagailu gehienetan. Behin baino gehiagotan galdetzen duzue euli honen inguruan; ia normala den agertzea, zerbait gaizki egiten ari zareten… Baina lasai egon, guztiz normala da frutaren eulia konpostagailuetan agertzea, are gehiago, onuragarria da, nahiz eta agian pixka bat desatsegina egiten zaizuen haien presentzia handia denean.  Gainera,  eltxoak ez bezala, euli hauek ez dute inolako gaixotasunik transmititzen.

Frutaren eulia konpostagailuan

Zuen zalantzak argitzeko asmoz frutaren euliari buruzko informazio interesgarria jarri dizuegu post honetan.


Zer da frutaren eulia?

Frutaren eulia edo Ozpin eulia (Drosophila melanogaster) intsektu diptero bat da. Izen hori hartzen du deskonposizio-prozesuan dauden frutak jaten dituelako, hala nola fruta helduak eta landareak, eta ozpina ekoizten den lekuetan ere aurkitzen delako.

Itxura eta banaketa

Oso euli txikia da, burua eta toraxa marroi argiak ditu eta sabelaldea ilunagoa da. Ezaugarri nagusia begiak dira, kolore gorri distiratsukoak. Helduek 3-4 milimetro inguru neurtzen dute, hegoak barne.

Mundu osoan zehar zabaltzen da.

Bizi-zikloa

Bizitza laburra duten arren (40-50 egun bitartean), euli txiki hauek oso emankorrak dira, eme batek 2000 arrautza inguru jartzen ahal ditu bere bizitza osoan zehar.

Metamorfosi osoa dute. Arrautza jartzen denetik heldu izatera arteko bizi-zikloa 15-21 egunekoa da soilik, baina baldintza idealetan (29ºC, hezetasuna…) 8 egunetan soilik osa daiteke.

Arrautzak frutaren edo deskonposizioan dagoen beste materia organiko baten azaleratik gertu uzten dira eta larbak 30 ordu geroago sortzen dira.

Larbak deskonposizioan dagoen materialaren gainazalean elikatzen dira, gainazal azido batean, eta 5 edo 6 egunez elikatzen dira, eta, ondoren, elikagai-iturria baino lehorragoak diren eremuetara doaz.

Euli heldua zenbait egun geroago sortzen da, kapulutik irten eta bi egunen buruan itxuratzen da, eta bere bizitza heldu osoan ugaldu daiteke.

Noiz agertuko da?

Konpostagailuaren barruan janari-hondarrak uzten direnean eta material lehorrarekin estaltzen ez direnean agertzen da, emeek arrautzak uzten baitituzte deskonposizioan dagoen materia organikoa aurkitzean. Ingurune azidoak egokiak dira haiek garatzeko, eta, beraz, deskonposizio-prozesu bat (azidoa dena), hezetasun-maila handi bati gehituta, garapenerako foku handia da.
Fruta heldua da gehien erakartzen dituen materia organikoa.

Zer abantaila ditu?

Materia organikoa deskonposatzen laguntzen du.

Gehiegi baldin badaude, zer egin dezaket murrizteko?

  • Aireztapen eta nahasketa egokia lortu, gehiegizko hezetasuna eta are gehiago erakar ditzaketen usain posibleak saihesteko.
  • Gainera konpostagailuaren gaineko azken geruza material lehorrez estali dezakegu ere, izan ere ozpinaren euliei fruta helduaren gainean jirabiraka ibiltzea eta ugaltzea gustatzen zaie. Beraz azken geruzan material lehorra edukita, ozpinaren euliek sarbide zaila dute eta kopurua txikituko da, ez baitute frutarik usainduko eta ezingo baitira bertara sartu.
  • Material lehor gisa hosto lehorrak, zerrautsa (txirbila), sukaldeko ahozapiak eta abar erabil daitezke.
  • Larbak leku lehorragoetara joango dira pupa egiteko; beraz, konpostagailuaren alboetako azaletik oihal heze bat pasatuz gero, ale horien soberakina konpondu ahal izango da.
  • Izenak adierazten duen bezala, ozpinak erakarri egiten ditu; beraz, ozpina duen ontzi bat edukita konpostajea egiten ari den gunetik gertu, eltxoak ozpinerantz joango dira eta bertan itoko dira.

ESPERO DUGU INFORMAZIOA LAGUNGARRIA IZATEA! ONGI IZAN!!

Laborategi tailerrak Talaia eskolan eta Egiluzen!

Azkeneko asteetan laborategi tailer batzuk egin ditugu.

TALAIA LH

5. mailako gela guztiek egin zuten pasa den martxoaren 10ean laborategi tailerra Talaia eskolan. Begira ezazue bideoa eta ulertuko duzue zenbat gauza interesgarri ikasi zituzten!

EGILUZE

Egiluzeko ikasleak ere ibili ziren konposta aztertzen interes handiarekin!

Hemen dituzue argazki batzuk!

Otsaileko KONTROLA

Hilabetero bezala, ikastetxe guztietatik pasa gara konpostagailuen kontrola egitera.

Lan honetarako konpostan aditua den pertsona bat eskolaz eskola doa, eta konpostagailuak ongi daudela ziurtatzeaz gain, prozesua martxan dagoela eta arazoak sortu ez direla ziurtatzen du. Horretarako tenperatura, hezetasuna, pH-a, usaina, kolorea etab. neurtzen ditugu. Horretaz gain, ikastetxe batzuetara material lehorra eramateko aprobetxatu egiten dugu ere!

Nahiz eta negua izan eta kanpoan hotz egiten duen, konpostagailu gehienak tenperatura altuak lortzen ari dira. Begira ezazue bideoa eta ikusi noraino igo diren tenperaturak eta nola ateratzen den ur lurruna gure konpostagailuetatik!

Hustuketa Txingudi Ikastolan

Otsailaren 8an, eguraldia lagun, Txingudi Ikastolako 5.mailako ikasleek konpostagailua hustu zuten. Haiek lan egiten zuten bitartean, 1. eta 3.mailako ikasleak gerturatu ziren konposta zer den ezagutzera eta hemendik urte batzuetara egin beharko duten lana ikustera!

Lan bikaina egin zuten 5.mailakoek. Guztira, 60 kilo konpost atera ziren konpostagailutik, eta horietatik 20 kilo, bahetuta. Begira ezazue bideoa eta ikusi zeinen ongi egin zuten lan!

Zorionak eta jarraitu horrela lanean!